ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΑ

Συντακτικό Αρχαίας Ελληνικής

 Το κατηγορούμενο είναι συνήθως, ένα επίθετο ή ουσιαστικό που μέσω ενός συνδετικού ρήματος αποδίδει κάποιο χαρακτηριστικό στο υποκείμενο

 Ως κατηγορούμενο όμως μπορούν να χρησιμοποιηθούν:
 Επίθετο
 ουσιαστικό
 μετοχή
 αντωνυμία
 αριθμητικό
 απαρέμφατο
 επίρρημα
 Oνοματική πρόταση

Συνδετικά ρήματα
 εἰμί, γίγνομαι, ὑπάρχω, τυγχάνω, πέφυκα, διατελῶ, ἔφυν, καθίσταμαι,
 ἀποβαίνω, ἐκβαίνω
 μερικά ρήματα που έχουν παθητική διάθεση όπως:
 α) τα δοξαστικά: νομίζομαι, φαίνομαι, κρίνομαι, δοκῶ
 β) τα κλητικά: καλοῦμαι, ὀνομάζομαι, προσαγορεύομαι,
 γ) όσα σημαίνουν εκλογή: αἱροῦμαι, χειροτονοῦμαι, λαγχάνω

Παραδείγματα
 Ἐπίδαμνός ἐστι πόλις
 τὰ μὲν κατηγορημένα οὕτως ἐστὶ πολλά και δεινά
 πᾶς νόμος ἐστι εὕρημα μὲν καὶ δῶρον θεῶν
 ἡ μὲν φύσις ἐστὶν ἄτακτον
 Οἱ ἐθελονταί ἦσαν δισχίλιοι
 Εἰμί τυράννῳ ἐοικώς
 Τό σιγᾶν ἐστι σωφρονεῖν
 Ἡ ἀγορά ἦν πλησίον
 Φίλιππος ἐστιν ὅ,τι ἄν εἴποι τις


Γενική κατηγορηματική. Πολλές φορές στη θέση ενός κατηγορουμένου που εκφέρεται σε όμοια πτώση με το υποκείμενο βρίσκουμε τη γενική ενός ουσιαστικού γενική κατηγορηματική

 γενική κατηγορηματική κτητική
 γενική κατηγορηματική της καταγωγής
 γενική κατηγορηματική διαιρετική
 γενική κατηγορηματική της ύλης
 γενική κατηγορηματική της ιδιότητας
 γενική κατηγορηματική της αξίας

Γενική Κατηγορηματική

Παραδείγματα
1. οἰκία τοῦ πατρός
2. οἱ νόμοι τοῦ Σόλωνος
3. ὁδὸς πέντε ἡμερῶν
4. ἀγρὸς ἄξιος ταλάντου
5. κρηπὶς λίθων
6. πλοῖα σίτου
7. φόνου ὑπόδικος/ αἴτιος κακῶν
8. Ἀναρχίας μεῖζον οὐκ ἔστι κακόν.
9. ἐπιμελὴς ἦν τῶν παίδων
10.ἀλλὰ ἡ δίκη μόνον ἦν χιλίων δραχμών

Επιρρηματικό κατηγορούμενο.
Εκτός από τα συνδετικά, και άλλα ρήματα, κυρίως όσα σημαίνουν κίνηση μπορούν να δεχθούν στο υποκείμενό τους κατηγορούμενο, το οποίο είναι συνήθως επίθετο και δηλώνει κάποια επιρρηματική σχέση: τόπο, χρόνο, τρόπο, σειρά, σκοπό κλπ., γι' αυτό ονομάζεται επιρρηματικό κατηγορούμενο και μπορεί να μεταφράζεται με επίρρημα ή εμπρόθετο προσδιορισμό.

Παραδείγματα
 Αἱ νῆες ἔπλευσαν βοηθοί.
 Σκηνοῦμεν ὑπαίθριοι
 Οἱ στρατηγοὶ ἐξῆλθον πρῶτοι.
 Ἐπύαξα ἀφίκετο προτέρα Κύρου.
 Αἱ νῆες ἔπλευσαν βοηθοί Τὰς πόλεις ἑκούσας παρέλαβε.
 Ἑκταῖος ἧκον
 Ὁ ἄγγελος ἀφίκετο τριταῖος.
 Ἡμεῖς ἐπλανώμεθα δυστυχεῖς.
 Εἰς τὴν λίμνην ὄρνιθες συνέφυγον ἄπλετοι


 Συνήθη ονόματα που είναι επιρρηματικά κατηγορούμενα :
 πολύς, μέγας, ἄφθονος, ἑκών, ἑκούσιος, ἑθελοντής, ἑθελούσιος, ἄκων, ἀκούσιος,
 ἄσμενος, ἥσυχος, ὑπόσπονδος, πρῶτος, τριταῖος, τελευταῖος, σκοταῖος, πελάγιος,
 ἀπότομος, ἐνάντιος, ἀντίος, βοηθός, σύμβουλος

Προληπτικό κατηγορούμενο ή του αποτελέσματος

•ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: δεν εξαρτάται από συνδετικό ρήμα, αλλά κυρίως από ρήμα αύξησης – εξέλιξης. Ισοδυναμεί με συμπερασματική πρόταση και μεταφράζεται με το ώστε +μτφρ. του κατηγορουμένου

Τα ρήματα που σημαίνουν εξέλιξη, όπως αὔξομαι, αὐξάνομαι, αἴρομαι, τρέφομαι, πνέω, ῥέω κ.τ.ό. δέχονται κατηγορούμενο το οποίο αποδίδει στο υποκείμενό τους μιαν ιδιότητα την οποία δεν έχει ακόμη, αλλά θα είναι το τελικό αποτέλεσμα της εξέλιξης που δηλώνει το ρήμα.

Παραδείγματα
 Καί ᾔρετο τό ὕψος τοῦ τείχους μέγα
 Φίλιππος ηὔξηται μέγας ἐκ μικροῦ
 Εἷς τις ὑπό ταῦ δήμου ἐτράφη μέγας
 Ὁ Ἀσωπός ποταμός ἐρρύη μέγας
 Ὁ ἄνεμος ἔκπνει μέγας


Κατηγορούμενο του αντικειμένου
 Υπάρχουν ρήματα που συντάσσονται με δύο αιτιατικές από τις οποίες η μία είναι κατηγορούμενο της άλλης


Ρήματα συντάσσονται με δύο αιτιατικές, από τις οποίες η μία είναι κατηγορούμενο της άλλης
 Οσα σημαίνουν: λέγω, καλῶ, προσαγορεύω, ὀνομάζω
 Όσα σημαίνουν: ποιῶ, καθίστημι, τίθημι, ἀποδείκνυμι, ἀποφαίνω, αἱροῦμαι, χειροτονῶ
 Όσα σημαίνουν: νομίζω, ἡγοῦμαι, κρίνω Οσα σημαίνουν: ἔχω, δίδωμι, λαμβάνω, παραλαμβάνω, παρέχω

Πηγή: http://filologikosoikos.blogspot.com

ὡς	συνδεσμοσ	1.        ειδικός σύνδεσμος - εισάγει ειδική πρόταση
		2.       αιτιολογικός σύνδεσμος - εισάγει αιτιολογική πρόταση
		3.       χρονικός σύνδεσμος - εισάγει χρονική πρόταση
		4.       συμπερασματικός σύνδεσμος - εισάγει συμπερασματικές προτάσεις
		5.        τελικός σύνδεσμος - εισάγει τελικές προτάσεις
ὡς	επιρρημα	6.        αναφορικό επίρρημα - εισάγει αναφορική πρόταση
		7.         αναφορικό επίρρημα - εισάγει πλάγια ερωτηματική πρόταςη
		8.        + αιτιολογική μετοχή υποκειμενικής αιτιολογίας
		9.        + τελική μετοχή
		10.      + υποθετική μετοχή (σπανιότατα) - δηλώνει παρομοίωση
		11.       + κατηγορηματική μετοχή
		12.      (αντί του δεικτικού ούτως) - τροπικό επίρρημα
ὡς	προθεση	13.      καταχρηστική πρόθεση + αιτιατική προσώπου - δηλώνει κατεύθυνση
		14.      + αριθμητικό (περίπου)
		15.      + εμπρ. προσδ. του σκοπού (βραχυλογική παραβολική έκφραση)
ὡς	μοριο	16.      + υπερθετικό βαθμός συγκριτικού επιθέτου ή επιρρήματος - επιτατικό μόριο
		17.      + απόλυτο απαρέμφατο
		18.      + ειδικό απαρέμφατο αντί ειδικής πρότασης
		19.      + κατηγορούμενο (παραβολικό)
ὡς		20.     επιφώνημα

Πηγή: http://sygxronokarditsa.blogspot.com/

Χ.Α. = Χρονική αντικατάσταση: γράφω το ίδιο πρόσωπο στον ίδιο αριθμό σε όλους του χρόνους
Ε. Α. = Εγκλιτική αντικατάσταση : γράφω το ίδιο πρόσωπο στον ίδιο αριθμό και στον ίδιο χρόνο σε όλες τις εγκλίσεις.

Γραμματική αναγνώριση:
όταν μας ζητάνε να αναγνωρίσουμε γραμματικά ένα ρήμα αναφέρουμε απαραίτητα : πρόσωπο, αριθμό, χρόνο, έγκλιση, το ρήμα στο α' ενικό ενεστώτα οριστικής

όταν μας ζητάνε να αναγνωρίσουμε γραμματικά ένα ουσιαστικό αναφέρουμε απαραίτητα : πτώση, αριθμό, το ουσιαστικό από το οποίο προέρχεται

όταν μας ζητάνε να αναγνωρίσουμε γραμματικά μια μετοχή ή ένα επίθετο αναφέρουμε απαραίτητα: πτώση, αριθμό, γένος, τη μετοχή ή το επίθετο από το όποιο προέρχεται και στα 3 γένη του



Συντακτική αναγνώριση:
όταν μας ζητάνε να αναγνωρίσουμε συντακτικά μία λέξη αναφέρουμε απαραίτητα: τι είναι (πχ. αντικείμενο, υποκείμενο, προσδιορισμός επιθετικός κοκ) και που είναι (πχ είναι υποκείμενο στο ρήμα, είναι επιθετικός προσδιορισμός στο Χ ουσιαστικό

Άγνωστο θέμα
Για να κάνουμε σωστά την σύνταξη σε ένα ολόκληρο κείμενο πάνω στο βιβλίο ή τη φωτοτυπία μας και ταυτόχρονα να γράφουμε γρήγορα αλλά και κατανοητά για να μπορούμε να τα καταλαβαίνουμε μετά, χρησιμοποιούμε ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ
δεν υπάρχουν κανόνες για το ποια είναι η σωστή συντομογραφία μπορεί να είναι και κάτι που έχουμε σκεφτεί εμείς το ζήτημα είναι να θυμόμαστε τι αντιπροσωπεύουν

προτεινόμενες συντομογραφίες:

μτχ = μετοχή
χρ. μτχ =χρονική μετοχή
αιτ. μτχ. αιτιολογική μετοχή
Υ = υποκείμενο του ρήματος της πρότασης
Α = αντικείμενο του ρήματος της πρότασης
Α1 , Α2 , Α3 = πολλαπλά αντικείμενο του ρήματος της πρότασης
Α εμ = έμμεσο αντικείμενο του ρήματος της πρότασης
Α αμ = άμεσο αντικείμενο του ρήματος της πρότασης
υ = υποκείμενο μετοχής ή απαρεμφάτου που υπάρχει στην πρόταση (αν υπάρχουν περισσότερες μετοχές σε 1 πρόταση ή απαρέμφατα, βάζουμε βελάκι για να δείξουμε ποιο πάει που)
α = αντικείμενο μετοχής ή απαρεμφάτου

Χωρισμός προτάσεων: για να υποδείξουμε την Κύρια πρόταση χρησιμοποιούμε την αγκύλη []
για να υποδείξουμε τη Δευτερεύουσα πρόταση χρησιμοποιούμε την παρένθεση ()
Πηγή: http://ephilologos.blogspot.com

Η αιτιολογική μετοχή απαντά σε όλους τους χρόνους που έχουν μετοχή (σπανιότερα σε μέλλοντα)• δέχεται άρνηση οΰ, μεταφράζεται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους «γιατί», «διότι», «επειδή» + οριστική και είναι δυνατόν να συνοδεύεται για έμφαση από τους προσδιορισμούς διά τούτο, διά ταύτα, εκ τούτου, ούτως. Ισοδυναμεί με δευτερεύουσα αιτιολογική πρόταση και δηλώνει:

α) Αντικειμενική-πραγματική αιτία• ενδέχεται να συνοδεύεται από τα μόρια ατε (δή), οίον (δή), οία (δή) και αποδίδεται στη μετάφραση με το «επειδή (πράγματι)»:

Και διά τούτο όργισθείς 'Απόλλων κτείνει Κύκλωπας. [Και έπεΐ διά τοϋτο ώργίσθη 'Απόλλων, κτείνει Κύκλωπας.] (Επειδή γι’ αυτό πράγματι οργίστηκε ο Απόλλων,...) Όρων αυτούςλυπουμένους ύπεσχόμην γράφειν την επιστολήν.

"Ατε ούν νίκης έρώντες μένοντεςμάχεσθε. (Επειδή λοιπόν επιθυμείτε πραγματικά τη νίκη, μείνετε και πολεμήστε.) N.E.: Μην υποφέροντας τη ζέστη, βούτηξε στο νερό.

β) Υποκειμενική αιτία• η μετοχή αυτή συνοδεύεται από το ώ?και μεταφράζεται με μία από τις εκφράσεις «επειδή κατά τη γνώμη μου», «με την ιδέα ότι», «με την εντύπωση ότι», «επειδή έχω τη γνώμη ότι»:

Και ως προθυμοτάτοις ούσιν ύμΐνχάριν εϊσεται Κύρος. (Ο Κύρος θα σας χρωστά ευγνωμοσύνη, επειδή έχει τη γνώμη ότι είστε προθυμότατοι.)

Πηγή: www.vlioras.gr

Η κατηγορηματική μετοχή είναι πάντα άναρθρη, απαντά σε όλους τους χρόνους που έχουν μετοχή και αναφέρεται στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο του ρήματος από το οποίο εξαρτάται. Δέχεται άρνηση ού και μεταφράζεται συνήθως με τα «ότι», «πως», «που» + οριστική ή με το «να» + υποτακτική:

Ταδίως εξελεγχθήσεται ψευδόμενος. (Εύκολα θα αποδειχτεί ότι ψεύδεται.) Έγώ μεν τοίνυν άπείρηκα τρέχων. (Λοιπόν εγώ κουράστηκα να τρέχω.) Οϊδα τους εκεί υπολοίπους ημών αδυνάτους έσομένους άμύνασθαι.


Η κατηγορηματική μετοχή λειτουργεί στον λόγο ως:

α) Κατηγορούμενο στο υποκείμενο συνδετικού ρήματος: Ήν γαρ Περικλέους γνώμη πρότερον νενικηκυΐα.

β) Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο του ρήματος: Οι πολέμιοι ήσθοντο το ορός έχόμενον.

Με κατηγορηματική μετοχή συντάσσονται τα:

α) ειμί, γίγνομαι, υπάρχω- η μετοχή έχει θέση κατηγορουμένου, μεταφράζεται ως ρήμα, ενώ η μετάφραση του ρήματος παραλείπεται:

Προσεοικότες γίγνονται τοις γονεΰσιν οι παίδες. (Τα παιδιά μοιάζουν στους γονείς.) Ήν ουν και εν εκείνοις πολλά γιγνόμενα. (Γίνονταν λοιπόν πολλά και σ' εκείνα τα χρόνια.)

β) δήλος ειμί (είμαι φανερός), διαβιώ/διαμένω (ζω κάπου μόνιμα), διάγω/δίαγίγνομαΐ (περνώ τον καιρό μου), Ού διαλείπω (δε σταματώ), διατελώ (είμαι συνεχώς), λανθάνω (μένω απαρατήρητος), οϊχομαι (έχω φύγει), τυγχάνω (συμβαίνει να είμαι, είμαι), φαίνομαι/ φανερός ε'ΐμΐ (είμαι φανερός), φθάνω (προφταίνω)• τα ρήματα αυτά μπορεί να αποδοθούν με τροπικό επίρρημα και η κατηγορηματική μετοχή που εξαρτάται από αυτά με ρήμα:

• δήλος ειμί (φανερά)

• διαβιώ Ι διαμένω Ι διαγίγνομαι Ι διάγω Ι ού διαλείπω Ι διατελώ (συνεχώς)

• λανθάνω (κρυφά)

•οϊχομαι (γρήγορα,αμέσως) • τυγχάνω (τυχαία) . φαίνομαι Ι φανερός είμι (φανερά) .<£θάνω (πρώτα, πρώτος)

Δήλος ήν έπιθυμών προσελθείν. (Επιθυμούσε φανερά να έρθει.)

Φανερός ήν τοις νόμοις λατρεύων. (Φανερά υπηρετούσε τους νόμους.)

'Αλλ’αυτοί φθήσονται τοϋτο δράσαντες. (Αλλ' αυτοί πρώτοι θα το κάνουν αυτό.)

γ) Ρήματα που σημαίνουν έναρξη, λήξη, καρτερία, ανοχή, κάματο, όπως άρχω, άρχομαι, άπαλλάπομαι, απολείπω, επιλείπω (αφήνω), λήγω, παύω, παύομαι, υπάρχω (αρχίζω πρώτος), ανέχομαι, απαγορεύω, κάμνω (κουρά-ζομαι), καρτερώ, υπομένω κ.τ.ό.:

"Αρξομαι διδάσκων εκ τών θείων.

Παύσασθε περί τούτου κατηγοροΰντες αλλήλων.

'Αλλά μή κάμης φίλον άνδρα ευεργετών, (μην κουραστείς να ευεργετείς)


δ) Ρήματα που σημαίνουν αίσθηση, γνώση, μάθηση, μνήμη και τα αντίθετα τους, όπως αγνοώ, αισθάνομαι, ακούω, γιγνώσκω, επίσημοι, ευρίσκω, δρω, περιορώ(αδιαφορώ,επιτρέπω),μανθάνω, ενθυμούμαι,μέμνημαι, επιλανθάνομαι (ξεχνώ) κ.τ.ό.:

Αισθάνομαι τινας παραβαίνοντας τους νόμους

Μαζαΐοςήκουσενήδη προσάγοντα Άλέξανδρον.

Μέμνημαι τοιαύτα άκουσας σου.

ε) Ρήματα που σημαίνουν αγγελία, δείξη, έλεγχο, όπως (άν)αγγέλλω, έπιδείκνυμι, άποδείκνυμι, δηλώ, αποβαίνω, ελέγχω (αποδεικνύω), παρέχω (παρουσιάζω), φαίνω, φαίνομαι κ.τ.ό.: Επιδείξω Μειδίαν τουτονι μη μόνον εις εμέ άλλα και εις υμάς ΰβρικότα. Και μην ουδ' άκαίρως φανησόμεθα μεμνημένοι περί τούτων.

στ) Ρήματα που σημαίνουν ψυχικό πάθος, όπως αγανακτώ, αισχύνομαι, άχθομαι, ήδομαι (ευχαριστιέμαι), χαίρω, λυπούμαι, οργίζομαι, τέρπομαι, βαρέως φέρω κ.τ.ό.:

Αγανακτώ όρων την συκοφαντίαν άμεινον της φιλοσοφίας φερομένην. Και εγώ τοις καλώς ερωτώσι χαίρω άποκρινόμενος.

> Μια μετοχή που εξαρτάται από ρήμα ψυχικού πάθους μπορεί να είναι και αιτιολογική (βλ. § 129). Είναι κατηγορηματική, όταν δηλώνει πράξη σύγχρονη προς αυτό που σημαίνει το ρήμα, και αιτιολογική, όταν δηλώνει πράξη προτερόχρονη:

'Αλλ’ήδομαι, ώ Κλέαρχε, άκούωνσου φρόνιμους λόγους, [κατηγορηματική]

Και μετεμέλοντο τάςσπονδάςού δεξάμενοι. [αιτιολογική]

ζ) εΰ/καλώς/δίκαια/κακώς ποιώ,χαρίζομαι, αδικώ, νικώ, περιγίγνομαι (υπερτερώ), κρατώ, ήττώμαι, λεί-πομαι (υστερώ) κ,τ.ό. Μεταφράζονται «με το να» + υποτακτική, «που» + οριστική ή «στο να» + υποτακτική: Αδικείτε πολέμου άρχοντες και σπονδάς λύοντες. (Αδικείτε με το να αρχίζετε πόλεμο και με το να καταλύετε τις συνθήκες ειρήνης.)

Ευ γ'εποίησας άναμνήσαςμε. (Καλά έκανες που μου το θύμισες.) Και τούτου ουχήπησόμεθα ευ ποιοΰντες. (Δε θα φανούμε κατώτεροι από αυτόν στο να ευεργετούμε.)

Γενική παρατήρηση

Αρκετά από τα ρήματα που συντάσσονται με κατηγορηματική μετοχή συντάσσονται και με απαρέμφατο, έχουν όμως διαφορετική σημασία. Τέτοια ρήματα είναι τα ακόλουθα:

4. Τα ρήματα ακούω και αισθάνομαι συντάσσονται:

α) Με γενική + κατηγορηματική μετοχή, όταν δηλώνουν άμεση αντίληψη:

Ήκουσα δε ποτέ αΰτου και περί οικονομίας διαλεγομένου. [άκουσα ο ίδιος] β) Με αιτιατική + κατηγορηματική μετοχή, όταν δηλώνουν έμμεση αντίληψη:

'Αλέξανδρος ήκουσεν εν τω όπισθεν αυτού όντα Δαρεΐον. [άκουσε από άλλους] γ) Με αιτιατική + ειδικό απαρέμφατο, όταν δηλώνουν ένα γεγονός αβέβαιο:

Ήκουσεν αυτόν καλόν κάγαθόν είναι, [άκουσε ως φήμη]


αιδούμαι/ αίσχύνομαι + μετοχή (ντρέπομαι που) Ού γαρ αίσχύνομαι μανθάνων. (Διότι δεν ντρέπομαι που μαθαίνω.)

+ απαρέμφατο (ντρέπομαι να) Αίσχύνομαι ειπείν τάληθή. (Ντρέπομαι να πω την αλήθεια.) [από ντροπή δε λέω την αλήθεια]

γιγνώσκω + μετοχή (γνωρίζω/καταλαβαίνω ότι) Ύγνω εγγύς όντα Άλέξανδρον. (Κατάλαβε ότι ο Αλέξανδρος ήταν κοντά.)

+ απαρέμφατο (κρίνω ότι, αποφασίζω να) Αλέξανδρος έγνω διάβαιναν τον Ίστρον. (0 Αλέξανδρος αποφάσισε να διαβεί τον Ίστρο.)

μανθάνω + μετοχή (μαθαίνω ότι) Τμαθον τάς πόλεις σφών ΰπ' 'Αλεξάνδρου έχομένας. (Έμαθαν ότι ο Αλέξανδρος κατείχε τις πόλεις τους.)

+ απαρέμφατο (μαθαίνω να) Τμαθον άκοντίζειν. (Έμαθαν να ρίχνουν ακόντιο.)

οίδα + μετοχή (γνωρίζω ότι/που) Ούδένα οίδα μισοΰντα τους έπαινούντας. (Δε γνωρίζω κανέναν που να μισεί αυτούς που τον επαινούν.)

+ απαρέμφατο (ξέρω να, είμαι ικανός να) Όλύνθιοι ϊσασι το μέλλον προοραν. (Οι Ολύνθιοι ξέρουν να προβλέπουν το μέλλον.)

έπίσταμαι + μετοχή (γνωρίζω καλά ότι) Τούτον έπίστασθε υμάς προδόντα. (Γνωρίζετε καλά ότι αυτός σας πρόδωσε.)

+ απαρέμφατο (ξέρω καλά να) Τιμαν έπίστασθε τους αγαθούς άνδρας. (Ξέρετε καλά να τιμάτετους γενναίους άνδρες.)

φαίνομαι + μετοχή (είναι φανερό ότι, φανερά) Πάντων των ήλίκων διαφέρων έφαίνετο. (Φανερά υπερείχε απ' όλους τους συνομηλίκους.)

+ απαρέμφατο (δίνω την εντύπωση ότι) Γελοίος σοι φαίνομαι είναι. (Σου δίνω την εντύπωση ότι είμαι γελοίος.)

Πηγή: www.vlioras.gr